akṣamāla
← Back to అ · Booklets 1–10 (digitized file 1)

అధిదేవత adhidēvata

Original — తెలుగు
  1. అధిష్టాతా దేవః, దేవతావా.

(అధిష్టించియుండు దేవత, లేక దేవుడు, అధిష్టాన దేవత. ఆశ్రయించుకొనియుండు దేవత, కనిపెట్టి చూచుచుండు దేవత.)

  1. దేవతాదిభిః అధిష్టీ యతే, ప్రేర్యతే ఇత్యధిష్టానం అధిష్టితమేవ వాగాదికం చేష్టతే.

(దేవతలచే అధిష్టంపబడి ప్రేరేపింపబడుచున్నది అధిష్టానము.- వాక్కుమొదలగు ఇంద్రియములు వాటి వాటి దేవతులచేత నధిష్టింపబడియే వాటి వాటి పనులు చేయుచున్నవి.)

  1. జ్యోతిరాది భిరగ్న్యాద్యభిమానినీ భిర్దేవతాది భిర ధిష్టితం వాగాదికరజాతం స్వకార్తేషు ప్రవర్తతే.

(వహ్ని మొదలగు అభిమాన దేవతలచేత అధిష్టించబడి యుండుటవలనే వాక్కు మొదలగు ఇంద్రియములు వాటి వాటి కార్యములందు ప్రవర్తించుచున్నవి, వాటి వాటి పనులు చేయుచున్నవి.)

  1. ఏలెడు దేవత, రక్షించు దేవత, మంత్రముచే ఏ దేవతను గుఱించి జపింప వలయునో ఆ దేవత.

  2. ఈ సృష్టిలో కొన్ని కొన్ని తత్వములకు అధిదేవతలు నియమింపబడిరి -

    1. “పృధ్వ్యాం బ్రహ్మ, జలే విష్ణు స్తతో రుద్రో హుతాశనే ఈశ్వరః పవనే తస్మి ఆకాశే (అ) స్మిన్ > సదా శివః||”.

(పృధివికి బ్రహ్మ, జలమునకు విష్ణువు, అగ్నికి రుద్రుడు, వాయువునకు ఈశ్వరుడు, ఆకాశమునకు సదాశివుడు అధి దేవతలు.)

  1. శ్రోతస్యదిక్, త్వచోవాతః, నేత్రస్య అర్కః, రసనాయాః వరుణః, ఘ్రాణస్య అశ్వినే, వాగింద్రియస్య వహ్నిః, > హస్తస్య ఇంద్రః, పదస్య ఉపేంద్రః, పాయోః మిత్రః, ఉపస్థస్య ప్రజాపతిః, మనసః చంద్రశ్చ అధి > దేవతాః.

(శ్రోత్రేంద్రియమునకు దిక్కు, త్వక్కుకు - చర్మమునకు - వాయువు, కండ్లకు సూర్యుడు, రసనేంద్రియమునకు వరుణుడు, ఘ్రాణమునకు అశ్వినీ దేవతలు, వాగింద్రియమునకు వహ్ని, చేతులకు ఇంద్రుడు, కాళ్ళకు ఉపేంద్రుడు, పాయువునకు మిత్రుడు, ఉపస్థునకు ప్రజాపతి, మనస్సునకు చంద్రుడు అధి దేవతలు.)

  1. శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతములో సృష్టి ప్రకారము చెప్పిన సందర్భములో ఈ అధి దేవతల గుఱించి ఈ క్రింద > ప్రకారము చెప్పబడినది :-

వ. “--- వైకారికంబైన సాత్వికాహంకారంబు వలన జంద్ర దైవతంబైన మనంబు గలిగె, మఱియు దిక్కులు, వాయువు, అర్కుండు, ప్రచేతస్సు, అశ్వినులు, వహ్ని, ఇంద్రుండు, ఉపేంద్రుండు, మిత్రుండు ప్రజాపతియు ననియెడి దశ దేవతలు గలిగిరి. తైజసంబయిన రాజసాహంకారంబు వలన దిగ్ధైవతంబైన శ్రవణేంద్రియంబు, వాయుదైవతంబైన త్వగింద్రియంబు, సూర్యదేవతం బైన నయనేంద్రియంబు, ప్రచేతోదైవతంబైన రసనేంద్రియంబు, అశ్వనీదేవతం బైన ఘ్రాణేంద్రియంబు, వహ్నిదైవతంబైన వాగింద్రియంబు, ఇంద్రదైవతం బైన హస్తేంద్రియంబు, ఉపేంద్రదైవతంబైన పాదేంద్రియంబు, మిత్రదైవతం బైన గుదేంద్రియము, ప్రజాపతిదైవతంబైన గుహ్యేంద్రియంబు ననియెడి దశేంద్రియంబులును - - -”

(శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 2 - 5 - 86, - 3 - 6, - 214, 215)

  1. భగవంతుడు అఖిల దేవతాత్మ అయి ఉండుటవలన - అనగా, తానే దేవతలందఱి రూపములు, వాటిలోనున్న > అంతరాత్మ అయి యుండుటవలన ఈ అధిదేవతల ద్వారా ఆయా ఇంద్రియములచేత వాటి వాటికి నిర్ణీతమైన పనులు > చేయించుచున్నాడు.
Transliteration
  1. adhiṣṭātā dēvaḥ, dēvatāvā.

(adhiṣṭiṃciyuṃḍu dēvata, lēka dēvuḍu, adhiṣṭāna dēvata. āśrayiṃcukoniyuṃḍu dēvata, kanipeṭṭi cūcucuṃḍu dēvata.)

  1. dēvatādibhiḥ adhiṣṭī yatē, prēryatē ityadhiṣṭānaṃ adhiṣṭitamēva vāgādikaṃ cēṣṭatē.

(dēvatalacē adhiṣṭaṃpabaḍi prērēpiṃpabaḍucunnadi adhiṣṭānamu.- vākkumodalagu iṃdriyamulu vāṭi vāṭi dēvatulacēta nadhiṣṭiṃpabaḍiyē vāṭi vāṭi panulu cēyucunnavi.)

  1. jyōtirādi bhiragnyādyabhimāninī bhirdēvatādi bhira dhiṣṭitaṃ vāgādikarajātaṃ svakārtēṣu pravartatē.

(vahni modalagu abhimāna dēvatalacēta adhiṣṭiṃcabaḍi yuṃḍuṭavalanē vākku modalagu iṃdriyamulu vāṭi vāṭi kāryamulaṃdu pravartiṃcucunnavi, vāṭi vāṭi panulu cēyucunnavi.)

  1. ēleḍu dēvata, rakṣiṃcu dēvata, maṃtramucē ē dēvatanu guṟiṃci japiṃpa valayunō ā dēvata.

  2. ī sṛṣṭilō konni konni tatvamulaku adhidēvatalu niyamiṃpabaḍiri -

    1. “pṛdhvyāṃ brahma, jalē viṣṇu statō rudrō hutāśanē īśvaraḥ pavanē tasmi ākāśē (a) smin > sadā śivaḥ||”.

(pṛdhiviki brahma, jalamunaku viṣṇuvu, agniki rudruḍu, vāyuvunaku īśvaruḍu, ākāśamunaku sadāśivuḍu adhi dēvatalu.)

  1. śrōtasyadik, tvacōvātaḥ, nētrasya arkaḥ, rasanāyāḥ varuṇaḥ, ghrāṇasya aśvinē, vāgiṃdriyasya vahniḥ, > hastasya iṃdraḥ, padasya upēṃdraḥ, pāyōḥ mitraḥ, upasthasya prajāpatiḥ, manasaḥ caṃdraśca adhi > dēvatāḥ.

(śrōtrēṃdriyamunaku dikku, tvakkuku - carmamunaku - vāyuvu, kaṃḍlaku sūryuḍu, rasanēṃdriyamunaku varuṇuḍu, ghrāṇamunaku aśvinī dēvatalu, vāgiṃdriyamunaku vahni, cētulaku iṃdruḍu, kāḷḷaku upēṃdruḍu, pāyuvunaku mitruḍu, upasthunaku prajāpati, manassunaku caṃdruḍu adhi dēvatalu.)

  1. śrīmadāṃdhra mahābhāgavatamulō sṛṣṭi prakāramu ceppina saṃdarbhamulō ī adhi dēvatala guṟiṃci ī kriṃda > prakāramu ceppabaḍinadi :-

va. “--- vaikārikaṃbaina sātvikāhaṃkāraṃbu valana jaṃdra daivataṃbaina manaṃbu galige, maṟiyu dikkulu, vāyuvu, arkuṃḍu, pracētassu, aśvinulu, vahni, iṃdruṃḍu, upēṃdruṃḍu, mitruṃḍu prajāpatiyu naniyeḍi daśa dēvatalu galigiri. taijasaṃbayina rājasāhaṃkāraṃbu valana digdhaivataṃbaina śravaṇēṃdriyaṃbu, vāyudaivataṃbaina tvagiṃdriyaṃbu, sūryadēvataṃ baina nayanēṃdriyaṃbu, pracētōdaivataṃbaina rasanēṃdriyaṃbu, aśvanīdēvataṃ baina ghrāṇēṃdriyaṃbu, vahnidaivataṃbaina vāgiṃdriyaṃbu, iṃdradaivataṃ baina hastēṃdriyaṃbu, upēṃdradaivataṃbaina pādēṃdriyaṃbu, mitradaivataṃ baina gudēṃdriyamu, prajāpatidaivataṃbaina guhyēṃdriyaṃbu naniyeḍi daśēṃdriyaṃbulunu - - -”

(śrīmadāṃdhra mahābhāgavatamu - 2 - 5 - 86, - 3 - 6, - 214, 215)

  1. bhagavaṃtuḍu akhila dēvatātma ayi uṃḍuṭavalana - anagā, tānē dēvatalaṃdaṟi rūpamulu, vāṭilōnunna > aṃtarātma ayi yuṃḍuṭavalana ī adhidēvatala dvārā āyā iṃdriyamulacēta vāṭi vāṭiki nirṇītamaina panulu > cēyiṃcucunnāḍu.
English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.