akṣamāla
← Back to అ · Booklets 1–10 (digitized file 1)

అంతఃకరణము aṃtaḥkaraṇamu

Original — తెలుగు

  1. అంతరింద్రియము; లోపలి ఇంద్రియము, మనస్సు.

  2. అంతః దేహస్యాంతః స్థిత్వా కరణం జ్ఞానసాధనం ఇత్యంతః కరణముచ్యతే.

(దేహములోపల ఉండి జ్ఞానమునకు సాధనమగుట వలన దానికి అంతఃకరణమని పేరు వచ్చినది)

  1. పంచభూతసమష్ఠి కార్యత్వేన అంతఃకరణం సత్వం ఇత్యపి కీర్త్యతే.

(పంచభూతముల సమష్ఠి యొక్క సత్వగుణ కార్యమగుట వలన దీనిని సత్వమని అంతఃకరణమని అందురు)

  1. అంతః = లోపలి, కరణం = ఇంద్రియము - లోపలి ఇంద్రియము - మనస్సు

  2. అంతఃకరణం జ్ఞానోత్పత్తిహేతుః, జ్ఞానోత్పత్తిః సత్వగుణాత్. తస్మాత్ అంతఃకరణం భూతానాం సత్వ గుణకార్యం.

(అంతఃకరణము జ్ఞానోత్పత్తికి కారణము. జ్ఞానోత్పత్తి సత్వగుణమువలన కలుగును. అందుచేత అంతఃకరణము పంచభూతములయొక్క సాముదాయిక సత్వ గుణము వలన కలిగినది.)

  1. “అపంచీకృత మహాభూత సత్వాంశ భాగత్రయ సమష్టితః అంతఃకరణం అనృజత్” (పైంగలోపనిషత్)

(పంచీకరణము చేయబడని మహా భూతముల యొక్క సత్వ గుణభాగములు మూడింటి యొక్క మొత్తము చేత అంతఃకరణమును (భగవంతుడు) సృష్టించెను)

  1. “సకలపదార్థ పరిజ్ఞాన కారణంబైన యంతఃకరణము”

  2. “నిగద్యతే అంతఃకరణం మనోధీరహంకృతిశ్చిత్తమితి స్వవృత్తిభిః”

(దాని వృత్తులనుబట్టి – చేయు పనులను బట్టి - మనస్సు, బుధ్ధి, అహంకారము, చిత్తము అని నాలుగు విధములుగ చెప్పబడుచున్నది), (చూడుము - ‘అంతఃకరణవృత్తులు’).

  1. “మనో, బుధ్ధి, చిత్తాహంకారాః తద్వ్య త్తయః, సంకల్ప, నిశ్చయ, స్మరణాభిమానాను సంధానః తద్విషయాః, గళ, వదన, నాభి, హృదయ, భ్రూమధ్యం స్థానం” (పైంగలోపనిషత్)

(అంతఃకరణ వృత్తులు: - మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తము, అహంకారము. వాటికి విషయములు: - సంకల్పము చేయుట, నిశ్చయించుట, స్మరించుట, అభిమానించుట, వాటిస్థానములు :- గళము, వదనము, నాభి, హృదయము, భ్రూమధ్యము.)

  1. వ. ” --- ద్రష్టయైన యాత్మయు, దృశ్యంబైన యింద్రియార్ధంబు ననువీనికి నహంకారంబు సంబంధ హేతు వగుటంజేసి, యది యంతఃకరణంబునం గలుగు చుండు. జాగ్రత్స్వప్నంబుల యందు నీ భేదంబు గనుంగొనుచుండు. ఇట్టి యంతఃకరణంబు లేనిది యగు సుషుప్తి కాలంబునం బురుషుండు జలదర్పణాది నిమిత్తా భావం బగునప్పుడు బింబ ప్రతిబింబభేదంబు గనుంగొనని చందంబున దృశ్య భేదంబు గనుంగొనకుండుం గావున నంతఃకరణనిలయంబు నొందిన భేదంబు గనకుండుట నిశ్చయంబు ---”

(శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతము - 4 - 22 - 624)

Transliteration

  1. aṃtariṃdriyamu; lōpali iṃdriyamu, manassu.

  2. aṃtaḥ dēhasyāṃtaḥ sthitvā karaṇaṃ jñānasādhanaṃ ityaṃtaḥ karaṇamucyatē.

(dēhamulōpala uṃḍi jñānamunaku sādhanamaguṭa valana dāniki aṃtaḥkaraṇamani pēru vaccinadi)

  1. paṃcabhūtasamaṣṭhi kāryatvēna aṃtaḥkaraṇaṃ satvaṃ ityapi kīrtyatē.

(paṃcabhūtamula samaṣṭhi yokka satvaguṇa kāryamaguṭa valana dīnini satvamani aṃtaḥkaraṇamani aṃduru)

  1. aṃtaḥ = lōpali, karaṇaṃ = iṃdriyamu - lōpali iṃdriyamu - manassu

  2. aṃtaḥkaraṇaṃ jñānōtpattihētuḥ, jñānōtpattiḥ satvaguṇāt. tasmāt aṃtaḥkaraṇaṃ bhūtānāṃ satva guṇakāryaṃ.

(aṃtaḥkaraṇamu jñānōtpattiki kāraṇamu. jñānōtpatti satvaguṇamuvalana kalugunu. aṃducēta aṃtaḥkaraṇamu paṃcabhūtamulayokka sāmudāyika satva guṇamu valana kaliginadi.)

  1. “apaṃcīkṛta mahābhūta satvāṃśa bhāgatraya samaṣṭitaḥ aṃtaḥkaraṇaṃ anṛjat” (paiṃgalōpaniṣat)

(paṃcīkaraṇamu cēyabaḍani mahā bhūtamula yokka satva guṇabhāgamulu mūḍiṃṭi yokka mottamu cēta aṃtaḥkaraṇamunu (bhagavaṃtuḍu) sṛṣṭiṃcenu)

  1. “sakalapadārtha parijñāna kāraṇaṃbaina yaṃtaḥkaraṇamu”

  2. “nigadyatē aṃtaḥkaraṇaṃ manōdhīrahaṃkṛtiścittamiti svavṛttibhiḥ”

(dāni vṛttulanubaṭṭi – cēyu panulanu baṭṭi - manassu, budhdhi, ahaṃkāramu, cittamu ani nālugu vidhamuluga ceppabaḍucunnadi), (cūḍumu - ‘aṃtaḥkaraṇavṛttulu’).

  1. “manō, budhdhi, cittāhaṃkārāḥ tadvya ttayaḥ, saṃkalpa, niścaya, smaraṇābhimānānu saṃdhānaḥ tadviṣayāḥ, gaḷa, vadana, nābhi, hṛdaya, bhrūmadhyaṃ sthānaṃ” (paiṃgalōpaniṣat)

(aṃtaḥkaraṇa vṛttulu: - manassu, buddhi, cittamu, ahaṃkāramu. vāṭiki viṣayamulu: - saṃkalpamu cēyuṭa, niścayiṃcuṭa, smariṃcuṭa, abhimāniṃcuṭa, vāṭisthānamulu :- gaḷamu, vadanamu, nābhi, hṛdayamu, bhrūmadhyamu.)

  1. va. ” --- draṣṭayaina yātmayu, dṛśyaṃbaina yiṃdriyārdhaṃbu nanuvīniki nahaṃkāraṃbu saṃbaṃdha hētu vaguṭaṃjēsi, yadi yaṃtaḥkaraṇaṃbunaṃ galugu cuṃḍu. jāgratsvapnaṃbula yaṃdu nī bhēdaṃbu ganuṃgonucuṃḍu. iṭṭi yaṃtaḥkaraṇaṃbu lēnidi yagu suṣupti kālaṃbunaṃ buruṣuṃḍu jaladarpaṇādi nimittā bhāvaṃ bagunappuḍu biṃba pratibiṃbabhēdaṃbu ganuṃgonani caṃdaṃbuna dṛśya bhēdaṃbu ganuṃgonakuṃḍuṃ gāvuna naṃtaḥkaraṇanilayaṃbu noṃdina bhēdaṃbu ganakuṃḍuṭa niścayaṃbu ---”

(śrīmadāṃdhra mahābhāgavatamu - 4 - 22 - 624)

English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.