akṣamāla
← Back to ప · Booklets 21–30 (digitized file 3)

పుండరీకాక్షః puṃḍarīkākṣaḥ

Original — తెలుగు
  1. “పుండరీకాకారే ఉభే అక్షిణీ యస్య సః పుండరీకాక్షః” (శ్రీశంకరః)

పుండరీకే ఇవ అక్షిణీ యస్య సః.

(తెల్ల తామరపువ్వు వంటి ఆకారముగల రెండు కన్నులు గలవాడు).

  1. పుండరీకాక్షః ఇతి అవయవ సౌందర్యోప లక్షణం; సర్వ పాపవిమోక్ష కామస్య ఉపాసనార్థ తయా పుండరీకాక్షత్వం ఉపదిష్టం, తద్వీక్షణస్య పావనత్వముచ్యతే

(పుండరీకాక్షుడని చెప్పుటవలన అవయవ సౌందర్యము చెప్పబడినది. సమస్తమైన పాపములను నశింప చేసుకొనువాడు ఉపాసించుటకొఱకు పుండరీకములబోలిన కన్నులు అని ఉపదేశింపబడినది. అట్టి కన్నులతో చూచుటచేత పావనమగుదురు అని కూడ ఇట్లు చెప్పబడినది.)

  1. పుండరీకాక్ష శబ్దేన అంతరాదిత్య విద్యా ప్రతిపాదిత విలక్షణ విగ్రహత్వం దర్శితం - “యత్పుండరీకం పురుమధ్య సంస్థం” ఇతి శ్రుతిః -

(సూర్యమండలమధ్యమందున్న పురుషుడు అని శ్రుతి చెప్పుచున్నది. ” సూర్యమండల మధ్యవర్తీ ” - దానికి వేరు లక్షణములుగల పురుషుడు అని చెప్పుటకు ఇట్లు చెప్పబడినది).

  1. హృదయ పుండరీకే ప్రకాశమానః వాసుదేవః.

(హృదయమను కమలమందు ప్రకాశించుచుండు వాసుదేవుడు).

  1. హృదయస్థం పుండరీకం అశ్నుతే, వ్యాప్నోతీతి తత్ర ఉపలక్షితః ఇతి పుండరీకాక్షః

(హృదయకమలమందుండి శరీరమంతటను వ్యాపించువాడు).

  1. పుండరీకం అగ్నిః స ఏవ అక్షి యస్యసః. (అగ్ని నేత్రముగా గలవాడు).

  2. “మంగళం పుండరీకాక్షో” (శ్రీరామ కర్ణామృతం - 1 - 1)

  3. కమలములవంటి కన్నులు గలవాడు - కమలములవలె అందమై, మంచి తేజస్సు రంగు గలిగియుండి, కమల రేకులవలె దీర్ఘములైన కన్నులు గలవాడు - “పద్మ పత్రాయ తాక్షుడు”.

Transliteration
  1. “puṃḍarīkākārē ubhē akṣiṇī yasya saḥ puṃḍarīkākṣaḥ” (śrīśaṃkaraḥ)

puṃḍarīkē iva akṣiṇī yasya saḥ.

(tella tāmarapuvvu vaṃṭi ākāramugala reṃḍu kannulu galavāḍu).

  1. puṃḍarīkākṣaḥ iti avayava sauṃdaryōpa lakṣaṇaṃ; sarva pāpavimōkṣa kāmasya upāsanārtha tayā puṃḍarīkākṣatvaṃ upadiṣṭaṃ, tadvīkṣaṇasya pāvanatvamucyatē

(puṃḍarīkākṣuḍani ceppuṭavalana avayava sauṃdaryamu ceppabaḍinadi. samastamaina pāpamulanu naśiṃpa cēsukonuvāḍu upāsiṃcuṭakoṟaku puṃḍarīkamulabōlina kannulu ani upadēśiṃpabaḍinadi. aṭṭi kannulatō cūcuṭacēta pāvanamaguduru ani kūḍa iṭlu ceppabaḍinadi.)

  1. puṃḍarīkākṣa śabdēna aṃtarāditya vidyā pratipādita vilakṣaṇa vigrahatvaṃ darśitaṃ - “yatpuṃḍarīkaṃ purumadhya saṃsthaṃ” iti śrutiḥ -

(sūryamaṃḍalamadhyamaṃdunna puruṣuḍu ani śruti ceppucunnadi. ” sūryamaṃḍala madhyavartī ” - dāniki vēru lakṣaṇamulugala puruṣuḍu ani ceppuṭaku iṭlu ceppabaḍinadi).

  1. hṛdaya puṃḍarīkē prakāśamānaḥ vāsudēvaḥ.

(hṛdayamanu kamalamaṃdu prakāśiṃcucuṃḍu vāsudēvuḍu).

  1. hṛdayasthaṃ puṃḍarīkaṃ aśnutē, vyāpnōtīti tatra upalakṣitaḥ iti puṃḍarīkākṣaḥ

(hṛdayakamalamaṃduṃḍi śarīramaṃtaṭanu vyāpiṃcuvāḍu).

  1. puṃḍarīkaṃ agniḥ sa ēva akṣi yasyasaḥ. (agni nētramugā galavāḍu).

  2. “maṃgaḷaṃ puṃḍarīkākṣō” (śrīrāma karṇāmṛtaṃ - 1 - 1)

  3. kamalamulavaṃṭi kannulu galavāḍu - kamalamulavale aṃdamai, maṃci tējassu raṃgu galigiyuṃḍi, kamala rēkulavale dīrghamulaina kannulu galavāḍu - “padma patrāya tākṣuḍu”.

English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.