akṣamāla
← Back to ప · Booklets 21–30 (digitized file 3)

పురుషోత్తమః puruṣōttamaḥ

Original — తెలుగు

  1. పురుషేషు శ్రేష్టః (పురుషులలో శ్రేష్టుడు - శ్రీమహావిష్ణువు).

  2. పురుషాణాం ఉత్తమః పురుషోత్తమః - ఉత్తమ పురుషః హరిః - “హరిర్య ధైకః పురుషోత్తమ స్స్మృతః” - (హరివంశము)

(పురుషులలో ఉత్తముడు - ఉత్తమపురుషుడు - హరి, విష్ణువు. విష్ణువొక్కడే పురుషోత్తముడని చెప్పబడుచున్నాడు).

  1. “పురుషాణాం క్షరా క్షరాభ్యాం ఉత్తమః - క్షరా క్షరాభ్యాం ఉత్కృష్టం”.

(నశించు స్వభావముగల కార్యముకంటె, నశించనట్టి స్వభావముగల కారణముకంటె, ఉత్తముడైనవాడు పురుషులు అని చెప్పబడు క్షరాక్షరముల కంటె ఉత్తముడు - లేక, కార్య కారణ రూపమైన జగత్తుకంటెను ప్రకృతికంటెను - ఉత్కృషమైనవాడు.

  1. పురుష జీవేషు వ్యాపకత్వాత్ పురుషః, స చ అసౌ ఉత్తమశ్చ పురుషోత్తమః -

(జీవులను పురుషులందు వ్యాపించుటవలన భగవంతుడు పురుషుడు, ఉత్తముడు కూడ - అందుచేత పురుషోత్తముడు).

  1. “ద్వాపిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ - క్షరాః |

సర్వాణి భూతాని, కూటస్థో అక్షర ఉచ్యతే |

ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమా త్మేత్యుదా హృతః |

యో లోకత్రయమావిశ్య భిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః |

యస్మాత్ క్షరమతీతో హయక్షరాదపి చోత్తమః |

యతో అస్మిన్ లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః ||“. (శ్రీమద్భగవద్గీత - 15 - 16, 17, 18)

(లోకములో పురుషులు రెండు విధములుగా నున్నారు - క్షరపురుషుడు, అక్షరపురుషుడు,. సమస్త భూతములు క్షరము - కూటస్థుడు అక్షరపురుషుడు - వీరిద్దరికంటె వరైనవాడు ఉత్తమ పురుషుడు - అతనే పరమాత్మయని చెప్పబడుచున్నాడు. అతనే మూడు లోకములనావేశించియుండి వాటిని భరించుచున్నాడు. క్షరపురుషునికంటె అతీతుడును, అక్షరపురుషుని కంటె ఉత్తముడు. అందుచేత ఈ లోకములోను వేదములోను పురుషోత్తముడని నేను చెప్పబడుచున్నాను).

  1. “దివ్యః హ్య మూర్తః పురుషః అక్షరాత్పరతరః పరః” (ముండకోపనిషత్ - 2 -1 - 2)

(తేజో మూర్తియు, నిరాకారుడు, అక్షరమైన ప్రకౄతి కంటె ప్రకృష్టమైనవాడు పురుషుడు, - పరాత్పరుడు పురుషోత్తముడు).

  1. “ఏవమేవ ఏషః సంప్రసాదః అస్మాచ్ఛరీరాత్సముత్థాయ పరంజ్యోతి రుప సంపద్య స్వేన రూపేణ అభినిష్పద్యతే - స ఉత్తమః పురుషః –

(ఛాందోగ్యోపనిషత్- 8 - 12 - 3)

(ఈ జీవుడే - శరీరములోనుండు పురుషుడే - ఈ శరీరమును విడిచిపెట్టి పరంజ్యోతి స్వరూపమును - పొంది - తన స్వస్వరూపముతో వెలుగొందును - అతనే ఉత్తమ పురుషుడు).

  1. “యస్మాత్ క్షరమతీతః అహం సంసారమాయా వృక్షం అశ్వత్థాఖ్యం, అక్షరాదపి సంసారమాయా వృక్షబీజ భూతాదపి చ ఉత్తమః, ఉత్కృష్టతమః, ఊర్థ్వతమః వా, అతః తాఖ్యాం క్షరాక్షరాభ్యాం ఉత్తమత్వాత్ లోకే వేదే చ ప్రథితః ప్రఖ్యాతః పురుషోత్తమః ఇతి”. (శ్రీశంకరః)

(క్షరమనగా అశ్వత్థమనుపేరుగల మాయ యను సంసారము - సంసారమను మాయా వృక్షమునకు బీజమైన అక్షరముకంటె నేను (భగవంతుడు) ఉత్తమమైనవాడను, మిక్కిలి ఉత్కృష్టమైనవాడను, ఉత్కృష్టమైనవాటీన్నింటికంటెను ఉత్కృష్టమైనవాడను. అందుచేత, క్షరముకంటె, అక్షరము కంటె ఉత్కృష్టమైనవాడను కనుక లోకమందు వేదములందు నేను ఉత్కృష్టమైనవాడనని ప్రసిద్ధిపొందియున్నాను).

  1. “సీ. అమరతిర్యఙ్మనుష్యాది చేతనయోనులందు నాత్మేచ్ఛచే జెందినట్టి

కమనీయ శుభమూర్తి గలవాడవై ధర్మసేతువనంగ బ్రఖ్యాతినొంది

విషయ సుఖంబులవిడిచి సంతత నిజానందానుభవ సమున్నతి దనర్తు;

వదిగాన పురుషోత్తమాఖ్య జెన్నొందుదువు“. (శ్రీమదాంధ్రమహా భాగవతము - 3 - 9 - 309)

  1. “పుణ్యస్వరూపం పురుషోత్తమాఖ్యం రామం భజే రాఘవ రామచంద్రం” (శ్రీరామకర్ణామృతం - 3 - 55)
Transliteration

  1. puruṣēṣu śrēṣṭaḥ (puruṣulalō śrēṣṭuḍu - śrīmahāviṣṇuvu).

  2. puruṣāṇāṃ uttamaḥ puruṣōttamaḥ - uttama puruṣaḥ hariḥ - “harirya dhaikaḥ puruṣōttama ssmṛtaḥ” - (harivaṃśamu)

(puruṣulalō uttamuḍu - uttamapuruṣuḍu - hari, viṣṇuvu. viṣṇuvokkaḍē puruṣōttamuḍani ceppabaḍucunnāḍu).

  1. “puruṣāṇāṃ kṣarā kṣarābhyāṃ uttamaḥ - kṣarā kṣarābhyāṃ utkṛṣṭaṃ”.

(naśiṃcu svabhāvamugala kāryamukaṃṭe, naśiṃcanaṭṭi svabhāvamugala kāraṇamukaṃṭe, uttamuḍainavāḍu puruṣulu ani ceppabaḍu kṣarākṣaramula kaṃṭe uttamuḍu - lēka, kārya kāraṇa rūpamaina jagattukaṃṭenu prakṛtikaṃṭenu - utkṛṣamainavāḍu.

  1. puruṣa jīvēṣu vyāpakatvāt puruṣaḥ, sa ca asau uttamaśca puruṣōttamaḥ -

(jīvulanu puruṣulaṃdu vyāpiṃcuṭavalana bhagavaṃtuḍu puruṣuḍu, uttamuḍu kūḍa - aṃducēta puruṣōttamuḍu).

  1. “dvāpimau puruṣau lōkē kṣaraścākṣara ēva ca - kṣarāḥ |

sarvāṇi bhūtāni, kūṭasthō akṣara ucyatē |

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramā tmētyudā hṛtaḥ |

yō lōkatrayamāviśya bhibhartyavyaya īśvaraḥ |

yasmāt kṣaramatītō hayakṣarādapi cōttamaḥ |

yatō asmin lōkē vēdē ca prathitaḥ puruṣōttamaḥ ||“. (śrīmadbhagavadgīta - 15 - 16, 17, 18)

(lōkamulō puruṣulu reṃḍu vidhamulugā nunnāru - kṣarapuruṣuḍu, akṣarapuruṣuḍu,. samasta bhūtamulu kṣaramu - kūṭasthuḍu akṣarapuruṣuḍu - vīriddarikaṃṭe varainavāḍu uttama puruṣuḍu - atanē paramātmayani ceppabaḍucunnāḍu. atanē mūḍu lōkamulanāvēśiṃciyuṃḍi vāṭini bhariṃcucunnāḍu. kṣarapuruṣunikaṃṭe atītuḍunu, akṣarapuruṣuni kaṃṭe uttamuḍu. aṃducēta ī lōkamulōnu vēdamulōnu puruṣōttamuḍani nēnu ceppabaḍucunnānu).

  1. “divyaḥ hya mūrtaḥ puruṣaḥ akṣarātparataraḥ paraḥ” (muṃḍakōpaniṣat - 2 -1 - 2)

(tējō mūrtiyu, nirākāruḍu, akṣaramaina prakṝti kaṃṭe prakṛṣṭamainavāḍu puruṣuḍu, - parātparuḍu puruṣōttamuḍu).

  1. “ēvamēva ēṣaḥ saṃprasādaḥ asmāccharīrātsamutthāya paraṃjyōti rupa saṃpadya svēna rūpēṇa abhiniṣpadyatē - sa uttamaḥ puruṣaḥ –

(chāṃdōgyōpaniṣat- 8 - 12 - 3)

(ī jīvuḍē - śarīramulōnuṃḍu puruṣuḍē - ī śarīramunu viḍicipeṭṭi paraṃjyōti svarūpamunu - poṃdi - tana svasvarūpamutō velugoṃdunu - atanē uttama puruṣuḍu).

  1. “yasmāt kṣaramatītaḥ ahaṃ saṃsāramāyā vṛkṣaṃ aśvatthākhyaṃ, akṣarādapi saṃsāramāyā vṛkṣabīja bhūtādapi ca uttamaḥ, utkṛṣṭatamaḥ, ūrthvatamaḥ vā, ataḥ tākhyāṃ kṣarākṣarābhyāṃ uttamatvāt lōkē vēdē ca prathitaḥ prakhyātaḥ puruṣōttamaḥ iti”. (śrīśaṃkaraḥ)

(kṣaramanagā aśvatthamanupērugala māya yanu saṃsāramu - saṃsāramanu māyā vṛkṣamunaku bījamaina akṣaramukaṃṭe nēnu (bhagavaṃtuḍu) uttamamainavāḍanu, mikkili utkṛṣṭamainavāḍanu, utkṛṣṭamainavāṭīnniṃṭikaṃṭenu utkṛṣṭamainavāḍanu. aṃducēta, kṣaramukaṃṭe, akṣaramu kaṃṭe utkṛṣṭamainavāḍanu kanuka lōkamaṃdu vēdamulaṃdu nēnu utkṛṣṭamainavāḍanani prasiddhipoṃdiyunnānu).

  1. “sī. amaratiryaṅmanuṣyādi cētanayōnulaṃdu nātmēcchacē jeṃdinaṭṭi

kamanīya śubhamūrti galavāḍavai dharmasētuvanaṃga brakhyātinoṃdi

viṣaya sukhaṃbulaviḍici saṃtata nijānaṃdānubhava samunnati danartu;

vadigāna puruṣōttamākhya jennoṃduduvu”. (śrīmadāṃdhramahā bhāgavatamu - 3 - 9 - 309)

  1. “puṇyasvarūpaṃ puruṣōttamākhyaṃ rāmaṃ bhajē rāghava rāmacaṃdraṃ” (śrīrāmakarṇāmṛtaṃ - 3 - 55)
English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.