akṣamāla
← Back to వ · Booklets 41–50 (digitized file 5)

విషయములు viṣayamulu

Original — తెలుగు
  1. విషిణోతి బధ్నాతి ఇతి విషయః.

(బంధించునది, బంధము కలుగ చేయునది, ఫలముననుభవింప చేయునది).

  1. శరీరేంద్రియభిన్నో విషయః.

(శరీరముకంటె ఇంద్రియములకంటె వేఱైనది)

  1. శబ్దాదయః

(శబ్దము మొదలగునవి)

  1. శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధాశ్యైతే విషయాః పృధివ్యాది మహాభూతేషు క్రమేణోత్పన్నాః - వాక్పాణి పాదపాయూ సస్థా ఖ్యాని కర్మేంద్రియాణి, తేషాం క్రమేణ వచనదాన గమన విసర్గానందాశ్చతే విషయాః. పృధివ్యాది మహా భూతేషు క్రమేణోత్పన్నాః మన బుద్దిరహంకారశ్చిత్త మత్యంతఃకరణ చతుష్టయం తేషాం సంకల్ప వికల్పాధ్యవసయాభిమానావ ధారణా స్వరూపా స్వరూపాశ్చేతే విషయాః - (శారీరకోపనిషత్)

(శబ్దము, స్పర్శము, రూపము, రసము, గంధము -ఇవి విషయములు, పృధివి మొదలగు మహభూతములనుండి, క్రమముగా పుట్టినవి. వాక్కు, చేతులు, పాదములు, పాయువు ఉపస్థము అను పేరుగలవి కర్మేంద్రియములు. వీటికి క్రమముగా వచనము (మాటలాడుట), దానము, గమనము (నడచుట), విసర్గము, ఆనందములు విషయములు, ఇవి పృధివి మొదలగుమహా భూతములనుండి పుట్టినవి. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారము, చిత్తము ఇవి అంతఃకరణము చతుష్టయములు - వాటికి వరుసగా సంకల్పము, వికల్పము, అధ్యవసాయము, అభిమాన అవధారణ అనునవి విషయములు -

  1. “తత్ర బుద్ధీంద్రియాణం శబ్దాదయో విషయాః కర్మేంద్రియాణాం యథా సుఖం వచనాదానానంద విసర్గ విహరణాని”

(జ్ఞానేంద్రియములకు విషయములు - శ్రోత్రమునకు (చెవికి) శబ్దము, త్వక్కునకు (చర్మమునకు) స్పర్శము, చక్షుస్సుకు రూపము, జిహ్వకు రసము, ఘ్రాణమునకు గంధము, కర్మేంద్రియములకు విషయములు - వాక్కునకు సంభాషణ, చతులకు గ్రహణము (పట్టుకొనుట); ఉపస్థకు ఆనందము; గుదమునకు మలమును విసర్జించుట, పాదము గమనము).

  1. స్రక్చందన వనితాది భోగ్యవస్తూని.

(పూలదండలు, మంచిగంధము, స్త్రీలు, మొదలగునవి - భోగమునకుపచరించునవి).

  1. శబ్దాదీంద్రియర్థాః

(ఇంద్రియములకు అర్థములగు శబ్దము మొదలగునవి.)

  1. ఇంద్రియాణాం ఆహారాః విషయాః - “దశై తానీంద్రియోక్తాని ద్వారాణ్యాహార సిద్ధయే -” ఇతి సర్వేంద్రియ విషయాణాం ఆహార శబ్దేన గ్రహణం దృష్టం.

(ఇంద్రియములకు ఆహారములైనవి విషయములు - “ఇంద్రియములు పదిన్నీ - జ్ఞానేంద్రియములు అయిదు, కర్మేంద్రియములు అయిదు - ఆహారము సిద్ధించుటకొరకు ద్వారములు” అని చెప్పబడుటవలన ఇంద్రియములకు విషయములు ఆహారములని చెప్పబడినవి.

  1. విషయోప లక్షితాని, విషయ శబ్ద వాచ్యాని ఇంద్రియాణి -

(విషయములని చెప్పబడినవే ఇంద్రియములు -)

  1. విషయాః రూపాదయః తద్భోగ సామర్థ్యాని ఇంద్రియాణి అనేన ఉపలక్ష్యతే.

(విషములనగా రూపము మొదలగునవి, వాటిని అనుభవించు ఇంద్ఫ్రియములుకూడా వాటి ఉపలక్షణములుగా చెప్పబడినవి).

  1. విషయాః సుఖరూపాః, ఆత్మస్వరూపంతు తతః అప్యతిశయేన సుఖరూపం.

(విషయములు సుఖరూపములు - అవే సుఖములు, సుఖమును కలిగించునవి, కాని ఆత్మస్వరూపము వాటికంటె హెచ్చు అయిన సుఖరూపము).

  1. “సర్వప్రపంచమున్నూ వేద్యం కాబట్టి ఘటం వలెనే విషయం”.

  2. శ్రోత్రియేంద్రియేణ శబ్ద సాక్షాత్కార సమయే శ్రోత్రేంద్రియద్వారా బహిర్నిర్గతాంతఃకరణస్య సాభాసా వృత్తిః దూరస్థంవా అంతిగస్థంవా శబ్దరూపం విషయం ప్రాప్య శబ్ద సమానాకారతాం భజతే తదా అంతఃకరణవృత్యా శబ్ద నిష్టావరణం నివర్త్యతే, తన్నిష్టా భాసేన శబ్దః ప్రకాశ్యతే.

“ఇత్థం ఇతరేంద్రియ విషయాణాం ప్రత్యక్షమో విజ్ఞేయః -”

(ఇంద్రియము - చెవి - ఒక శబ్దమును వినినపుడు శ్రోత్రేంద్రియము ద్వారా పైకి ప్రసరించిన అంతఃకరణ వృత్తి. ఆ శబ్దము దూరములో అయినను, దగ్గరలో అయినను శబ్దరూపమైన విషయమును పొంది శబ్ద సమానమైన ఆకారముగా మారును. అప్పుడు అంతఃకరణవృత్తిచేత శబ్ద నిష్టావరణము నివర్తించును, - అందుచేత శబ్దము వినబడును - ఈ ప్రకారముగానే విషయములు ఇంద్రియములను ఆకర్షించునని తెలియనగును).

  1. “విషయాః ఇంద్రియార్థాః శబ్ద, స్పోర్శ, రూప, రస గంధాః, తే ఏన మృగతృష్ణాః - రవిరశ్మిరూపాః జలవిరుద్ధ స్వభావాపి భ్రాంత్యా జలమయీవ ఆభాసతే. తధా విషయో అపి దుఃఖరూపాః భ్రాంత్యా సుఖరూపా ఆభాసంతే.”

(ఇంద్రియార్థములైన విషయములు శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములు, నీరు కానివైనను సూర్య రశ్మి రూపములైన మృగతృష్ణములు నీరు అని భ్రాంతిచేత తోచును - ఆ ప్రకారముగానే విషయములు దుఃఖరూపములైనను - దుఃఖమును కలిగించునవైనను - భ్రాంతిచేత సుఖరూపములుగానే తోచును -)

  1. శబ్ద స్పర్శ, రూప రస గంధములను విషయములవలన కలుగు సుఖము ఎట్లుండుననగా - విషయములవలన కలుగు సుఖము నిత్యముకానిది. విషయములు ఇంద్రియములతో సం యోగము కలుగునవి కనుక వచ్చుచు పోవుచు నుండును - విషయములవలన కలుగు సుఖము, ఆ సుఖావస్థలో కూడ కొంత దుఃఖము కలదియే అగును - సుఖము పోయిన దుఃఖము కలుగును - అYYఓ, సుఖము అయిపోయినదిగదా యని. విషయములవలన కలుగు సుఖము అనుభవించునపుడు ఈ తర్వాత ఇటువంటి సుఖము క్షీణించిపోవును కదా అని వ్యాకులత (మనో బాధ) కలుగుటచేత దుఃఖమునే కలుగచేయునది. ఈ రీతిగా విషయములవలన కలుగు సుఖము సుఖముగా కనబడినప్పటికీ విషయములను ఉపాధితోసంబంధము కలిగియుండుటచేత దుఃఖమే యగును - ఈ దుఃఖము లౌకిక ఉపాయము దేనిచేతనైనను పోగొట్టుకొనుటకు శక్యముకాదు - ఇది పోగొట్టుకొనుటకు ఉపాయములను వెదకికొనువానికైనను నివృత్తి లేకపోవుటచేత - ఒకవేళ నివృత్తి అయినను మరల మరల కనబడు చుండును -

ఇష్టమైనవార్త, కథ, గానము, వినుటవలన శబ్దవిషయము వలన కలుగు సుఖము. శీతోష్ణ ఇష్టవస్తుస్పర్శన, ఆలింగనము మొదలగునవి, వీటివలన కలుగు సుఖము స్పర్శ అను విషయమువలన కలుగు సుఖము, కంటికి ఇష్టమైన వస్తువులను చూచుటవలన, ప్రకృతి సౌందర్యము సుందర రూపము మొదలగునవి రూపము అను విషయమువలన కలుగు సుఖము, ఇష్టమైన భక్ష్యము సేవించుటవలన, ఇష్టమైన పండు మొదలగు వాటివలన తినుటవలన రసము అను విషయమువలన కలుగు సుఖము, కస్తూరి, కర్పూరము, అగరువత్తి, అత్తరువు, పన్నీరు, మంచిగంధము మొదలగు పరిమళద్రవ్యములను విషయమువలన కలుగు సుఖము.

  1. విషయ సుఖం సర్వం అనిత్యమేవ విషయేంద్రియ సం యోగజత్వేన ఆగమాపాయిత్వాత్ సుఖంచ వైషయికం స్వావస్థితిసమయే అపి యత్కించిత్ దుఃఖా నషంగ్యేన భవతి. స్వవినాశేనాపి దుఃఖ హేతుర్భవతి. కించి వైషయికం సుఖం అనుభవదశాయాం అపి ఇతః పరం ఈదృశం సుఖం క్షీయతే కిల ఇతి వ్యాకులతోత్పాదనేన అపి దుఃఖ నిదాన మేవ. ఏవంచ వైషయికం సుఖం సర్వం దుఃఖేన కబలీకృతమేవ వర్తితే - తస్మాత్ విషయ జన్యం సుఖం వస్తుతః సుఖ స్వరూప మపి విషయోపాధి సంబంధాచేత్ దుఃఖమేవ భవతి. సర్వదా న చైతద్దుఃఖం కేన చిదపి లౌకికోపాయేన పరిహర్తుం శక్యతే - ఉపాయాన్వేషణ కుశలస్యాపి నిశ్శేష దుఃఖ నివృత్తేః అదర్శనాత్. నివృత్తమవచ నదపి పునరుత్పద్యతే ఏవ.

  1. విషయములవలన చాలా అనర్థములగును - ఈ విషయమీక్రింద వివరించబడినది : -

    1. అల్పాస్థిరుత్వ, దుఃఖమూలత్వ, దుఃఖమిశ్రత్వం దుఃఖోదర్కత్వ దేహాత్మాభిమాన మూలత్వ, స్వాభావిక బ్రహ్మానుభవ విరుద్ధత్వ రూపాః సప్త విషయ దోషాః -

(విహయములు ఏడు విధములైన దోషములు కలవి –

  1. అల్పములు

  2. స్థిరముగా నుండనివి

  3. దుఃఖములకు మూలమైనవి (కారణమైనవి)

  4. దుఃఖముతో కలిసియుండునవి

  5. దుఃఖముతో నిండియుండునవి

  6. దేహమే ఆత్మయను అభిమానమునకు కారణమైనవి

  7. స్వాభావికముగా కలుగు బ్రహ్మానుభవమునకు విరుద్ధమైనవి)

    1. “ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసస్సంగస్తేషూప జాయతే |

సంగాత్ సంజాయతే కామః కామాత్ క్రోధోభిజాయతే |

క్రోధాద్భవతి సం మోహః సమ్మోహాత్ స్మృతివిభ్రమః |

స్మృతిభ్రంశాత్ బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి |“. ( శ్రీమద్భగవద్గీత - 2 - 62, 63)

(పురుషుడు విషయములగుఱించియే ధ్యానించుచుండిన వాటియందాసక్తి కలుగును, ఆసక్తివలన వాటియందు కోరిక జనించును. ఆ కోరికవలన (అది ఫలించకపోయిన) క్రోధము కలుగును, క్రోధమువలన సమ్మోహము కలుగును, సమ్మోహమువలన స్మృతి విభ్రమము కలుగును, దానివలన నాశము కలుగును -)

  1. “విషయాన్ ధ్యాయతశ్చిత్తం విషయేషు విసజ్జతే |

మామనుస్మరతశ్చిత్తం మయ్యేవ ప్రలీయతే |”

(విషయములగుఱించి ధ్యానించు చిత్తము విషయములందే మునిగియుండును. భగవంతుని గుఱించి ధ్యానించు చిత్తము భగవంతునిలోనే లీనమగును -)

  1. విషయస్య విషాణాంచ దూరమత్యంతమంతరం |

ఉపభుక్తం విషం హంతి, విషయాస్మరణాదపి | ఇతి స్మృతేః -

(విషయమునకు విషమునకు చాలా తేడా ఉన్నది. భుజించిననే విషము చంపును, విషయములు స్మరించినమాత్రమున చంపును.)

  1. “విషం విషయ వైషమ్యం న విషం విషముచ్యతే |

జన్మాంతరఘ్నాః విషయాః ఏక దేహహరం విషం |“. (యోగవాశిష్టము - 29 - 13)

(విషము విషముకాదు - విషయములే విషము - విషము ఒక్క దేహమునే చంపును. విషయములు అనేక జన్మములందుకూడ నుండి చంపును)

  1. “ఇంద్రియాణాం తు సర్వేషాం యద్యేకం క్షరితీంద్రియం |

తేనాస క్షరతి ప్రజ్ఞా ధృతేః పాదాని బోధకం |”

అస్యార్థః _

“సర్వేషా మింద్రియాణాం మధ్యే ఏకమపీంద్రియం విషయప్రవణం యది భవతి, తతః అస్య విషయపరస్య ఇంద్రియాం తరైరపి తత్వజ్ఞానం క్షరతి, నవ్యవతిష్టతే, చర్మనిర్మితపాత్రాదివ ఏకేనాపిభిద్రేణ సర్వస్థానస్థం ఏవ ఉదకం నవ్యవతిష్టతే ఇతి.”

(పైశ్లోకమునకర్థము : - ఇంద్రియములన్నింటిలోను ఏ ఒక్క ఇంద్రియమైనను విషయములందు నిమగ్నమైయున్న యడల ఆ విషయలోలుడైనవాని మిగిలిన ఇంద్రియములుకూడచెడిపోయి అతని తత్వజ్ఞానమును నశింపచేయును - అనగా, మిగిలిన విషయములందుకూడ లోలత్వము కలుగచేయును, అందుచేత బ్రహ్మజ్ఞానమునకు దూరముగా నుండునట్లు చేయును - ఎట్లంటే చర్మముతో (తోలుతో) చేయబడిన ఒకపాత్రలో (సంచీవంటిదానిలో) ఒకే కన్నముండినను ఆ పాత్రలోనుండు నీరంతయు కారిపోవును -, పాత్రనిండా కన్నములుండ నవసరము లేకనే)

  1. శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములను అయిదు విషయములలో ఏ ఒక్క విషయము చేతనైనను మరణము చెందును - ఇట్టి స్థితిలో అయిదు విషయములు కలిసిన, దానివలన కలుగు అనర్థము చెప్పనవసరములేదు - అది ఎట్లంటే : -

“శబ్దాదిభిః పంచభిరేవ పంచ పంచత్వమాపుః స్వగుణై ర్నిబద్ధాః |

కురంగ మాతంగ పతంగ మీనభంగా నరః పంచభిరం చితః కిం?”

(లేడి, ఏనుగు, మిడిత, చేప, తుమ్మెద - ఆ అయిదు ప్రాణులు క్రమముగ శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములను అయిదు విషయములవలనను మరణము పొందుచున్నవి. ఈ ప్రకారము ఒక్కొక్క జీవి ఒక్కొక్క విషయము మూలమున నశించుచుండగా, ఈ అయిదు విషయములు కలిసిన - ఈ అయిదు విషయములను సేవించిన - నరుని సంగతి అడుగనవసరములేదు, చెప్పనక్కరలేదు. కొండ పైనుండి నీరు సులభముగను వేగముగను పారును. కాని, కొండ కిందనుండి నీరును పైకి పంపుట కష్టము. ఈ ప్రకారముగానే విషయములందు ఉన్ముఖమై యుండుట మనస్సునకు చాల సులభము - త్వరితము గాని విషయములనుండి మనస్సును మరలించుట కష్టము).

  1. క. “ముదిసెనుదంతావళియును

ముదిసెను కేశములు, దనువు ముదిసెం; దనకున్

ముదియనివి రెండు సిక్కెను

- బ్రతికెడు తీపి యును విషయ పక్షస్పృహయున్“. (శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము - 9 -)

  1. “యథాశ్వానోభర్త్స్యమానా అపి శునీం అనుధావంతి, ఖరాయథా పద్భ్యాం తాడ్యమానా అపి ఖరీమనుధావంతి, అజా యధా నిర్లాజ్జాహంతు మానీతా అపి తద్వతో (తథా) మర్త్యాః రాజసాదీన్ విషయాన్ దుఃఖం ఇతి జానం తోపి ఆపదాం పదమేవ సేవంతే.”

(ఆడకుక్కలు కఱచుచున్నను వాటిని మగ కుక్కలు వెంటనంటుచుండునట్లునూ, ఆడగాడిదలు కాలి డెక్కలతో తన్నుచున్నను మగగాడదలు వాటి వెంబడి తగులుచుండునట్లును, చంపుటకు తీసుకొనిపోబడుచున్నను గుర్తు తెలియక పోవుచున్నట్లునూ, మనుష్యులు రాజసగుణము మొదలగు విషయములను దుఃఖవంతములని యెఱిగియు ఆపద పధమునే - ఆపద కలుగచేయు మార్గమునే అవలంభించెదరు)

  1. “యథా సంహరతే చాయం కూర్మోంగానీవ సర్వశః |

ఇంద్రియాణీంద్రీయార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా |

విషయాః వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః |

రసవర్జం రసోప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే |” ( శ్రీమద్భగవద్గీత - 2 - 58, 59)

(తాబేలు తన అవయవములన్నింటిని లోపలకు ముడుచుకొనునట్లు, విషయములనుండి ఇంద్రియములను మళ్ళించుకొనువాడు స్థితప్రజ్ఞుడు).

(విషయములనుండి ఇంద్రియములు నివర్తించినను వాటియందుగల తృష్ణ నివర్తించదు - పరమపదమగు భగవత్సాక్షాత్కరమును పొందినవానికి విషయములందలి రసము (అనురాగము) కూడ నివర్తించును).

వశే హి యస్యేంద్రియాణి తస్యప్రజ్ఞా ప్రతిష్టితా - (శ్రీమద్భగవద్గీత - 2 - 61)

(ఎవడు తన్మ ఇంద్రియములను తన వశములో నుంచుకొనునో - విషయములమీదకు పోనీయకుండునో - అతను స్థితప్రజ్ఞుడు)

  1. గ్రహేభ్యః ఇంద్రియేభ్యః శ్రేష్టాః అతిగ్రహాః విషయాః.

(గ్రహించు స్వభావముగల ఇంద్రియములకంటె విషయములే మిక్కిలి గ్రాహక శకిగలవి)

  1. జ్ఞేయార్థము - తెలుసుకోతగినసంగతి, విషయము - విచారింపతగిన సంగతి.
Transliteration
  1. viṣiṇōti badhnāti iti viṣayaḥ.

(baṃdhiṃcunadi, baṃdhamu kaluga cēyunadi, phalamunanubhaviṃpa cēyunadi).

  1. śarīrēṃdriyabhinnō viṣayaḥ.

(śarīramukaṃṭe iṃdriyamulakaṃṭe vēṟainadi)

  1. śabdādayaḥ

(śabdamu modalagunavi)

  1. śabda sparśa rūpa rasa gaṃdhāśyaitē viṣayāḥ pṛdhivyādi mahābhūtēṣu kramēṇōtpannāḥ - vākpāṇi pādapāyū sasthā khyāni karmēṃdriyāṇi, tēṣāṃ kramēṇa vacanadāna gamana visargānaṃdāścatē viṣayāḥ. pṛdhivyādi mahā bhūtēṣu kramēṇōtpannāḥ mana buddirahaṃkāraścitta matyaṃtaḥkaraṇa catuṣṭayaṃ tēṣāṃ saṃkalpa vikalpādhyavasayābhimānāva dhāraṇā svarūpā svarūpāścētē viṣayāḥ - (śārīrakōpaniṣat)

(śabdamu, sparśamu, rūpamu, rasamu, gaṃdhamu -ivi viṣayamulu, pṛdhivi modalagu mahabhūtamulanuṃḍi, kramamugā puṭṭinavi. vākku, cētulu, pādamulu, pāyuvu upasthamu anu pērugalavi karmēṃdriyamulu. vīṭiki kramamugā vacanamu (māṭalāḍuṭa), dānamu, gamanamu (naḍacuṭa), visargamu, ānaṃdamulu viṣayamulu, ivi pṛdhivi modalagumahā bhūtamulanuṃḍi puṭṭinavi. manassu, buddhi, ahaṃkāramu, cittamu ivi aṃtaḥkaraṇamu catuṣṭayamulu - vāṭiki varusagā saṃkalpamu, vikalpamu, adhyavasāyamu, abhimāna avadhāraṇa anunavi viṣayamulu -

  1. “tatra buddhīṃdriyāṇaṃ śabdādayō viṣayāḥ karmēṃdriyāṇāṃ yathā sukhaṃ vacanādānānaṃda visarga viharaṇāni”

(jñānēṃdriyamulaku viṣayamulu - śrōtramunaku (ceviki) śabdamu, tvakkunaku (carmamunaku) sparśamu, cakṣussuku rūpamu, jihvaku rasamu, ghrāṇamunaku gaṃdhamu, karmēṃdriyamulaku viṣayamulu - vākkunaku saṃbhāṣaṇa, catulaku grahaṇamu (paṭṭukonuṭa); upasthaku ānaṃdamu; gudamunaku malamunu visarjiṃcuṭa, pādamu gamanamu).

  1. srakcaṃdana vanitādi bhōgyavastūni.

(pūladaṃḍalu, maṃcigaṃdhamu, strīlu, modalagunavi - bhōgamunakupacariṃcunavi).

  1. śabdādīṃdriyarthāḥ

(iṃdriyamulaku arthamulagu śabdamu modalagunavi.)

  1. iṃdriyāṇāṃ āhārāḥ viṣayāḥ - “daśai tānīṃdriyōktāni dvārāṇyāhāra siddhayē -” iti sarvēṃdriya viṣayāṇāṃ āhāra śabdēna grahaṇaṃ dṛṣṭaṃ.

(iṃdriyamulaku āhāramulainavi viṣayamulu - “iṃdriyamulu padinnī - jñānēṃdriyamulu ayidu, karmēṃdriyamulu ayidu - āhāramu siddhiṃcuṭakoraku dvāramulu” ani ceppabaḍuṭavalana iṃdriyamulaku viṣayamulu āhāramulani ceppabaḍinavi.

  1. viṣayōpa lakṣitāni, viṣaya śabda vācyāni iṃdriyāṇi -

(viṣayamulani ceppabaḍinavē iṃdriyamulu -)

  1. viṣayāḥ rūpādayaḥ tadbhōga sāmarthyāni iṃdriyāṇi anēna upalakṣyatē.

(viṣamulanagā rūpamu modalagunavi, vāṭini anubhaviṃcu iṃdphriyamulukūḍā vāṭi upalakṣaṇamulugā ceppabaḍinavi).

  1. viṣayāḥ sukharūpāḥ, ātmasvarūpaṃtu tataḥ apyatiśayēna sukharūpaṃ.

(viṣayamulu sukharūpamulu - avē sukhamulu, sukhamunu kaligiṃcunavi, kāni ātmasvarūpamu vāṭikaṃṭe heccu ayina sukharūpamu).

  1. “sarvaprapaṃcamunnū vēdyaṃ kābaṭṭi ghaṭaṃ valenē viṣayaṃ”.

  2. śrōtriyēṃdriyēṇa śabda sākṣātkāra samayē śrōtrēṃdriyadvārā bahirnirgatāṃtaḥkaraṇasya sābhāsā vṛttiḥ dūrasthaṃvā aṃtigasthaṃvā śabdarūpaṃ viṣayaṃ prāpya śabda samānākāratāṃ bhajatē tadā aṃtaḥkaraṇavṛtyā śabda niṣṭāvaraṇaṃ nivartyatē, tanniṣṭā bhāsēna śabdaḥ prakāśyatē.

“itthaṃ itarēṃdriya viṣayāṇāṃ pratyakṣamō vijñēyaḥ -”

(iṃdriyamu - cevi - oka śabdamunu vininapuḍu śrōtrēṃdriyamu dvārā paiki prasariṃcina aṃtaḥkaraṇa vṛtti. ā śabdamu dūramulō ayinanu, daggaralō ayinanu śabdarūpamaina viṣayamunu poṃdi śabda samānamaina ākāramugā mārunu. appuḍu aṃtaḥkaraṇavṛtticēta śabda niṣṭāvaraṇamu nivartiṃcunu, - aṃducēta śabdamu vinabaḍunu - ī prakāramugānē viṣayamulu iṃdriyamulanu ākarṣiṃcunani teliyanagunu).

  1. “viṣayāḥ iṃdriyārthāḥ śabda, spōrśa, rūpa, rasa gaṃdhāḥ, tē ēna mṛgatṛṣṇāḥ - raviraśmirūpāḥ jalaviruddha svabhāvāpi bhrāṃtyā jalamayīva ābhāsatē. tadhā viṣayō api duḥkharūpāḥ bhrāṃtyā sukharūpā ābhāsaṃtē.”

(iṃdriyārthamulaina viṣayamulu śabda sparśa rūpa rasa gaṃdhamulu, nīru kānivainanu sūrya raśmi rūpamulaina mṛgatṛṣṇamulu nīru ani bhrāṃticēta tōcunu - ā prakāramugānē viṣayamulu duḥkharūpamulainanu - duḥkhamunu kaligiṃcunavainanu - bhrāṃticēta sukharūpamulugānē tōcunu -)

  1. śabda sparśa, rūpa rasa gaṃdhamulanu viṣayamulavalana kalugu sukhamu eṭluṃḍunanagā - viṣayamulavalana kalugu sukhamu nityamukānidi. viṣayamulu iṃdriyamulatō saṃ yōgamu kalugunavi kanuka vaccucu pōvucu nuṃḍunu - viṣayamulavalana kalugu sukhamu, ā sukhāvasthalō kūḍa koṃta duḥkhamu kaladiyē agunu - sukhamu pōyina duḥkhamu kalugunu - aYYō, sukhamu ayipōyinadigadā yani. viṣayamulavalana kalugu sukhamu anubhaviṃcunapuḍu ī tarvāta iṭuvaṃṭi sukhamu kṣīṇiṃcipōvunu kadā ani vyākulata (manō bādha) kaluguṭacēta duḥkhamunē kalugacēyunadi. ī rītigā viṣayamulavalana kalugu sukhamu sukhamugā kanabaḍinappaṭikī viṣayamulanu upādhitōsaṃbaṃdhamu kaligiyuṃḍuṭacēta duḥkhamē yagunu - ī duḥkhamu laukika upāyamu dēnicētanainanu pōgoṭṭukonuṭaku śakyamukādu - idi pōgoṭṭukonuṭaku upāyamulanu vedakikonuvānikainanu nivṛtti lēkapōvuṭacēta - okavēḷa nivṛtti ayinanu marala marala kanabaḍu cuṃḍunu -

iṣṭamainavārta, katha, gānamu, vinuṭavalana śabdaviṣayamu valana kalugu sukhamu. śītōṣṇa iṣṭavastusparśana, āliṃganamu modalagunavi, vīṭivalana kalugu sukhamu sparśa anu viṣayamuvalana kalugu sukhamu, kaṃṭiki iṣṭamaina vastuvulanu cūcuṭavalana, prakṛti sauṃdaryamu suṃdara rūpamu modalagunavi rūpamu anu viṣayamuvalana kalugu sukhamu, iṣṭamaina bhakṣyamu sēviṃcuṭavalana, iṣṭamaina paṃḍu modalagu vāṭivalana tinuṭavalana rasamu anu viṣayamuvalana kalugu sukhamu, kastūri, karpūramu, agaruvatti, attaruvu, pannīru, maṃcigaṃdhamu modalagu parimaḷadravyamulanu viṣayamuvalana kalugu sukhamu.

  1. viṣaya sukhaṃ sarvaṃ anityamēva viṣayēṃdriya saṃ yōgajatvēna āgamāpāyitvāt sukhaṃca vaiṣayikaṃ svāvasthitisamayē api yatkiṃcit duḥkhā naṣaṃgyēna bhavati. svavināśēnāpi duḥkha hēturbhavati. kiṃci vaiṣayikaṃ sukhaṃ anubhavadaśāyāṃ api itaḥ paraṃ īdṛśaṃ sukhaṃ kṣīyatē kila iti vyākulatōtpādanēna api duḥkha nidāna mēva. ēvaṃca vaiṣayikaṃ sukhaṃ sarvaṃ duḥkhēna kabalīkṛtamēva vartitē - tasmāt viṣaya janyaṃ sukhaṃ vastutaḥ sukha svarūpa mapi viṣayōpādhi saṃbaṃdhācēt duḥkhamēva bhavati. sarvadā na caitadduḥkhaṃ kēna cidapi laukikōpāyēna parihartuṃ śakyatē - upāyānvēṣaṇa kuśalasyāpi niśśēṣa duḥkha nivṛttēḥ adarśanāt. nivṛttamavaca nadapi punarutpadyatē ēva.

  1. viṣayamulavalana cālā anarthamulagunu - ī viṣayamīkriṃda vivariṃcabaḍinadi : -

    1. alpāsthirutva, duḥkhamūlatva, duḥkhamiśratvaṃ duḥkhōdarkatva dēhātmābhimāna mūlatva, svābhāvika brahmānubhava viruddhatva rūpāḥ sapta viṣaya dōṣāḥ -

(vihayamulu ēḍu vidhamulaina dōṣamulu kalavi –

  1. alpamulu

  2. sthiramugā nuṃḍanivi

  3. duḥkhamulaku mūlamainavi (kāraṇamainavi)

  4. duḥkhamutō kalisiyuṃḍunavi

  5. duḥkhamutō niṃḍiyuṃḍunavi

  6. dēhamē ātmayanu abhimānamunaku kāraṇamainavi

  7. svābhāvikamugā kalugu brahmānubhavamunaku viruddhamainavi)

    1. “dhyāyatō viṣayān puṃsassaṃgastēṣūpa jāyatē |

saṃgāt saṃjāyatē kāmaḥ kāmāt krōdhōbhijāyatē |

krōdhādbhavati saṃ mōhaḥ sammōhāt smṛtivibhramaḥ |

smṛtibhraṃśāt buddhināśō buddhināśātpraṇaśyati |“. ( śrīmadbhagavadgīta - 2 - 62, 63)

(puruṣuḍu viṣayamulaguṟiṃciyē dhyāniṃcucuṃḍina vāṭiyaṃdāsakti kalugunu, āsaktivalana vāṭiyaṃdu kōrika janiṃcunu. ā kōrikavalana (adi phaliṃcakapōyina) krōdhamu kalugunu, krōdhamuvalana sammōhamu kalugunu, sammōhamuvalana smṛti vibhramamu kalugunu, dānivalana nāśamu kalugunu -)

  1. “viṣayān dhyāyataścittaṃ viṣayēṣu visajjatē |

māmanusmarataścittaṃ mayyēva pralīyatē |”

(viṣayamulaguṟiṃci dhyāniṃcu cittamu viṣayamulaṃdē munigiyuṃḍunu. bhagavaṃtuni guṟiṃci dhyāniṃcu cittamu bhagavaṃtunilōnē līnamagunu -)

  1. viṣayasya viṣāṇāṃca dūramatyaṃtamaṃtaraṃ |

upabhuktaṃ viṣaṃ haṃti, viṣayāsmaraṇādapi | iti smṛtēḥ -

(viṣayamunaku viṣamunaku cālā tēḍā unnadi. bhujiṃcinanē viṣamu caṃpunu, viṣayamulu smariṃcinamātramuna caṃpunu.)

  1. “viṣaṃ viṣaya vaiṣamyaṃ na viṣaṃ viṣamucyatē |

janmāṃtaraghnāḥ viṣayāḥ ēka dēhaharaṃ viṣaṃ |“. (yōgavāśiṣṭamu - 29 - 13)

(viṣamu viṣamukādu - viṣayamulē viṣamu - viṣamu okka dēhamunē caṃpunu. viṣayamulu anēka janmamulaṃdukūḍa nuṃḍi caṃpunu)

  1. “iṃdriyāṇāṃ tu sarvēṣāṃ yadyēkaṃ kṣaritīṃdriyaṃ |

tēnāsa kṣarati prajñā dhṛtēḥ pādāni bōdhakaṃ |”

asyārthaḥ _

“sarvēṣā miṃdriyāṇāṃ madhyē ēkamapīṃdriyaṃ viṣayapravaṇaṃ yadi bhavati, tataḥ asya viṣayaparasya iṃdriyāṃ tarairapi tatvajñānaṃ kṣarati, navyavatiṣṭatē, carmanirmitapātrādiva ēkēnāpibhidrēṇa sarvasthānasthaṃ ēva udakaṃ navyavatiṣṭatē iti.”

(paiślōkamunakarthamu : - iṃdriyamulanniṃṭilōnu ē okka iṃdriyamainanu viṣayamulaṃdu nimagnamaiyunna yaḍala ā viṣayalōluḍainavāni migilina iṃdriyamulukūḍaceḍipōyi atani tatvajñānamunu naśiṃpacēyunu - anagā, migilina viṣayamulaṃdukūḍa lōlatvamu kalugacēyunu, aṃducēta brahmajñānamunaku dūramugā nuṃḍunaṭlu cēyunu - eṭlaṃṭē carmamutō (tōlutō) cēyabaḍina okapātralō (saṃcīvaṃṭidānilō) okē kannamuṃḍinanu ā pātralōnuṃḍu nīraṃtayu kāripōvunu -, pātraniṃḍā kannamuluṃḍa navasaramu lēkanē)

  1. śabda sparśa rūpa rasa gaṃdhamulanu ayidu viṣayamulalō ē okka viṣayamu cētanainanu maraṇamu ceṃdunu - iṭṭi sthitilō ayidu viṣayamulu kalisina, dānivalana kalugu anarthamu ceppanavasaramulēdu - adi eṭlaṃṭē : -

“śabdādibhiḥ paṃcabhirēva paṃca paṃcatvamāpuḥ svaguṇai rnibaddhāḥ |

kuraṃga mātaṃga pataṃga mīnabhaṃgā naraḥ paṃcabhiraṃ citaḥ kiṃ?”

(lēḍi, ēnugu, miḍita, cēpa, tummeda - ā ayidu prāṇulu kramamuga śabda sparśa rūpa rasa gaṃdhamulanu ayidu viṣayamulavalananu maraṇamu poṃducunnavi. ī prakāramu okkokka jīvi okkokka viṣayamu mūlamuna naśiṃcucuṃḍagā, ī ayidu viṣayamulu kalisina - ī ayidu viṣayamulanu sēviṃcina - naruni saṃgati aḍuganavasaramulēdu, ceppanakkaralēdu. koṃḍa painuṃḍi nīru sulabhamuganu vēgamuganu pārunu. kāni, koṃḍa kiṃdanuṃḍi nīrunu paiki paṃpuṭa kaṣṭamu. ī prakāramugānē viṣayamulaṃdu unmukhamai yuṃḍuṭa manassunaku cāla sulabhamu - tvaritamu gāni viṣayamulanuṃḍi manassunu maraliṃcuṭa kaṣṭamu).

  1. ka. “mudisenudaṃtāvaḷiyunu

mudisenu kēśamulu, danuvu mudiseṃ; danakun

mudiyanivi reṃḍu sikkenu

- bratikeḍu tīpi yunu viṣaya pakṣaspṛhayun”. (śrīmadāṃdhramahābhāgavatamu - 9 -)

  1. “yathāśvānōbhartsyamānā api śunīṃ anudhāvaṃti, kharāyathā padbhyāṃ tāḍyamānā api kharīmanudhāvaṃti, ajā yadhā nirlājjāhaṃtu mānītā api tadvatō (tathā) martyāḥ rājasādīn viṣayān duḥkhaṃ iti jānaṃ tōpi āpadāṃ padamēva sēvaṃtē.”

(āḍakukkalu kaṟacucunnanu vāṭini maga kukkalu veṃṭanaṃṭucuṃḍunaṭlunū, āḍagāḍidalu kāli ḍekkalatō tannucunnanu magagāḍadalu vāṭi veṃbaḍi tagulucuṃḍunaṭlunu, caṃpuṭaku tīsukonipōbaḍucunnanu gurtu teliyaka pōvucunnaṭlunū, manuṣyulu rājasaguṇamu modalagu viṣayamulanu duḥkhavaṃtamulani yeṟigiyu āpada padhamunē - āpada kalugacēyu mārgamunē avalaṃbhiṃcedaru)

  1. “yathā saṃharatē cāyaṃ kūrmōṃgānīva sarvaśaḥ |

iṃdriyāṇīṃdrīyārthēbhyastasya prajñā pratiṣṭitā |

viṣayāḥ vinivartaṃtē nirāhārasya dēhinaḥ |

rasavarjaṃ rasōpyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartatē |” ( śrīmadbhagavadgīta - 2 - 58, 59)

(tābēlu tana avayavamulanniṃṭini lōpalaku muḍucukonunaṭlu, viṣayamulanuṃḍi iṃdriyamulanu maḷḷiṃcukonuvāḍu sthitaprajñuḍu).

(viṣayamulanuṃḍi iṃdriyamulu nivartiṃcinanu vāṭiyaṃdugala tṛṣṇa nivartiṃcadu - paramapadamagu bhagavatsākṣātkaramunu poṃdinavāniki viṣayamulaṃdali rasamu (anurāgamu) kūḍa nivartiṃcunu).

vaśē hi yasyēṃdriyāṇi tasyaprajñā pratiṣṭitā - (śrīmadbhagavadgīta - 2 - 61)

(evaḍu tanma iṃdriyamulanu tana vaśamulō nuṃcukonunō - viṣayamulamīdaku pōnīyakuṃḍunō - atanu sthitaprajñuḍu)

  1. grahēbhyaḥ iṃdriyēbhyaḥ śrēṣṭāḥ atigrahāḥ viṣayāḥ.

(grahiṃcu svabhāvamugala iṃdriyamulakaṃṭe viṣayamulē mikkili grāhaka śakigalavi)

  1. jñēyārthamu - telusukōtaginasaṃgati, viṣayamu - vicāriṃpatagina saṃgati.
English

English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.