(ఏ వస్తువుమకు దేనితో ప్రయోజనము కలదో ఆ వస్తువునకు దానితో సంబంధము కలదు. ఉదాహరణకు - కులాల దండాదులకు (కుమ్మరివానికి వాని తెడ్డునకు) ఘటవిషయమందు (కుండ చేయుటలో) ఉపయోగము కలదు. అందువలన వీనికి ఘటముతో సంబంధము కలదు. ఏ వస్తువునకు దేనితో ఉపయోగము లేదో ఆ వస్తువునకు దానితో సంబంధము లేదు - ఉదాహరణ - నేత్రముయొక్క ఉపయోగము వాయువునకు ఆకాశమునకు లేదు - అందువలన వాటికి నేత్రముతో సంబంధము లేదు, వాయువు యొక్కయు ఆకాశము యొక్కయు జ్ఞానము చేత కలుగదు - వాయువు యొక్క జ్ఞానము త్వగింద్రియము చేతను, ఆకాశముయొక్క జ్ఞానము మనస్సు చేతను గలుగును. అందువలన ఆ రెండింటికిని నేత్రము యొక్క ఉపయోగము లేదు).
(పెయ్యకు ఆవుతో సంబంధము కలదు. ఆ సంబంధము వలన అనేక ఆవులమధ్యనున్న తన తల్లి గోవును తెలుసుకొని దాని దగ్గరకు వెళ్ళి దాని దగ్గరనే తిరుగుచుండును - సంబంధము లేనిదే ప్రవృత్తి ఇఉండదు. అందుచేతనే పెయ్యికి ఆవునకు తల్లి బిడ్ద అను సంబంధము కనబడుచున్నది).
సంబంధము మూడు విధములు - సం యోగ సంబంధము, సమదాయ సంబంధము, తాదాత్మ్య సంబధము.
“సంబంధి త్రయం నామ పదయోః సామానాధికరణ్యం పదార్థ యోః విశేషణ విశేష్యభావః, ప్రత్యగాత్మ లక్షణయోః లక్ష్యలక్షణ భావశ్చేతి”.
(సంబంధ త్రయమనగా - పదములయొక్క సమానాధికరణ్యము, పదార్థములకు విశేషణ విశేష్యభావము, ప్రత్యగాత్మ లక్షణములకు లక్ష్య లక్షణ భావము).
ప్రతిపాద్య ప్రతిపాదక భావ సంబంధః
ప్రాప్య ప్రాపక భావ సంబంధః
కర్తృ కర్తవ్యాభావ రూప సంబంధః
జన్య జనక భావ సంబంధః –
యత్ విషయం వివిచ్య, భోధయతి తత్ ప్రతిపాదకం, యత్ బోధ్యతే తత్ ప్రతిపాద్యం - గ్రంధిః ప్రతిపాదకః, విషయః ప్రతిపాద్యః
యద్వస్తు లభ్యతే తత్ ప్రాప్త్యం, యో లబ్ధా స ప్రాపకః - అధికారి ఫల యోః ఫలం ప్రాప్యం, అధికారీ ప్రాపకః
యః కరోతి సకర్తా, యత్ క్రియతే తత్ కర్తవ్యం - అధికారి విచారయోః అధికారీ కర్తా కర్తవ్యో విచారః
యదుత్పాదయతి తజ్జనకం, యదుత్పద్యతే తజ్జన్యం - గ్రంధ జ్ఞానయోః విచారద్వారా జ్ఞానం ప్రతిగ్రంధో జనకః జ్ఞానం జన్యం.
(సంబంధము నాలుగు విధములు :
ప్రతిపాద్యప్రతి పాదక భావసంబంధము - విషయమును బోధించునది - విషయమును బోధించు గ్రంధము ప్రతిపాదకము - ఏ విషయము బోధింపబడుచున్నదో అది ప్రతిపాద్యము - గ్రంధము ప్రతిపాదకము, గ్రంధము బోధించు విషయము ప్రతిపాద్యము–
ప్రాప్య ప్రాపక భావరూప సంబంధము - ఏ వస్తువు లభించునో అది ప్రాప్యము, ఏది లభింపచేయునో అది ప్రాపకము - అధికారి ఫలములలో ఫలము ప్రాప్యము, అధికారి ప్రాపకము
కర్తృ కర్తవ్య రూప సంబంధము - చేయువాడు కర్త, ఏది చేయబడునో అది కర్తవ్యము - అధికారి విచారములలో అధికారి కర్త, విచారము కర్తవ్యము
జన్య జనక భావ సంబంధము - ఏది పుట్టించునో అది జనకము, ఏది పుట్టింపబడుచున్నదో అది జన్యము - గ్రంధ జ్ఞానములలో విచారము ద్వారా జ్ఞానమును కలిగించునది కనుక గ్రంధము జనకము, దానివలన కలుగు జ్ఞానము జన్యము - ఆవు జనకము, పెయ్యి జన్యము) (చూడుము - 2)
(ē vastuvumaku dēnitō prayōjanamu kaladō ā vastuvunaku dānitō saṃbaṃdhamu kaladu. udāharaṇaku - kulāla daṃḍādulaku (kummarivāniki vāni teḍḍunaku) ghaṭaviṣayamaṃdu (kuṃḍa cēyuṭalō) upayōgamu kaladu. aṃduvalana vīniki ghaṭamutō saṃbaṃdhamu kaladu. ē vastuvunaku dēnitō upayōgamu lēdō ā vastuvunaku dānitō saṃbaṃdhamu lēdu - udāharaṇa - nētramuyokka upayōgamu vāyuvunaku ākāśamunaku lēdu - aṃduvalana vāṭiki nētramutō saṃbaṃdhamu lēdu, vāyuvu yokkayu ākāśamu yokkayu jñānamu cēta kalugadu - vāyuvu yokka jñānamu tvagiṃdriyamu cētanu, ākāśamuyokka jñānamu manassu cētanu galugunu. aṃduvalana ā reṃḍiṃṭikini nētramu yokka upayōgamu lēdu).
(peyyaku āvutō saṃbaṃdhamu kaladu. ā saṃbaṃdhamu valana anēka āvulamadhyanunna tana talli gōvunu telusukoni dāni daggaraku veḷḷi dāni daggaranē tirugucuṃḍunu - saṃbaṃdhamu lēnidē pravṛtti iuṃḍadu. aṃducētanē peyyiki āvunaku talli biḍda anu saṃbaṃdhamu kanabaḍucunnadi).
saṃbaṃdhamu mūḍu vidhamulu - saṃ yōga saṃbaṃdhamu, samadāya saṃbaṃdhamu, tādātmya saṃbadhamu.
“saṃbaṃdhi trayaṃ nāma padayōḥ sāmānādhikaraṇyaṃ padārtha yōḥ viśēṣaṇa viśēṣyabhāvaḥ, pratyagātma lakṣaṇayōḥ lakṣyalakṣaṇa bhāvaścēti”.
(saṃbaṃdha trayamanagā - padamulayokka samānādhikaraṇyamu, padārthamulaku viśēṣaṇa viśēṣyabhāvamu, pratyagātma lakṣaṇamulaku lakṣya lakṣaṇa bhāvamu).
pratipādya pratipādaka bhāva saṃbaṃdhaḥ
prāpya prāpaka bhāva saṃbaṃdhaḥ
kartṛ kartavyābhāva rūpa saṃbaṃdhaḥ
janya janaka bhāva saṃbaṃdhaḥ –
yat viṣayaṃ vivicya, bhōdhayati tat pratipādakaṃ, yat bōdhyatē tat pratipādyaṃ - graṃdhiḥ pratipādakaḥ, viṣayaḥ pratipādyaḥ
yadvastu labhyatē tat prāptyaṃ, yō labdhā sa prāpakaḥ - adhikāri phala yōḥ phalaṃ prāpyaṃ, adhikārī prāpakaḥ
yaḥ karōti sakartā, yat kriyatē tat kartavyaṃ - adhikāri vicārayōḥ adhikārī kartā kartavyō vicāraḥ
yadutpādayati tajjanakaṃ, yadutpadyatē tajjanyaṃ - graṃdha jñānayōḥ vicāradvārā jñānaṃ pratigraṃdhō janakaḥ jñānaṃ janyaṃ.
(saṃbaṃdhamu nālugu vidhamulu :
pratipādyaprati pādaka bhāvasaṃbaṃdhamu - viṣayamunu bōdhiṃcunadi - viṣayamunu bōdhiṃcu graṃdhamu pratipādakamu - ē viṣayamu bōdhiṃpabaḍucunnadō adi pratipādyamu - graṃdhamu pratipādakamu, graṃdhamu bōdhiṃcu viṣayamu pratipādyamu–
prāpya prāpaka bhāvarūpa saṃbaṃdhamu - ē vastuvu labhiṃcunō adi prāpyamu, ēdi labhiṃpacēyunō adi prāpakamu - adhikāri phalamulalō phalamu prāpyamu, adhikāri prāpakamu
kartṛ kartavya rūpa saṃbaṃdhamu - cēyuvāḍu karta, ēdi cēyabaḍunō adi kartavyamu - adhikāri vicāramulalō adhikāri karta, vicāramu kartavyamu
janya janaka bhāva saṃbaṃdhamu - ēdi puṭṭiṃcunō adi janakamu, ēdi puṭṭiṃpabaḍucunnadō adi janyamu - graṃdha jñānamulalō vicāramu dvārā jñānamunu kaligiṃcunadi kanuka graṃdhamu janakamu, dānivalana kalugu jñānamu janyamu - āvu janakamu, peyyi janyamu) (cūḍumu - 2)
English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.
Questions, corrections, or memories about the manuscript — messages go directly to the family. Your message is not shown publicly, and the family's email address stays private.