మోక్షప్రాప్తి.
“వేదాంతార్థ విచారేణ జాయతే జ్ఞానముత్తమం |
తేనాత్యంతిక సంసార దుఃఖనాశో భవత్యను ||“. (వివేకచూడామణి)
(ఉపనిషత్తులలోని అర్థమును బాగుగా విచారించుటచేత ఉత్తమ జ్ఞానము - బ్రహ్మజ్ఞానము కలుగును - దానివలన సంసారదుఃఖము నశించును)
(జననము, మరణము మొదలగు వాటితో కూడియుండు సంసారమును తరించుట - అనగా, దాని ఆవల ఒడ్డు చేరుట జనమరణములు లేకుండునట్లు చేసుకొనుట - ముక్తినొందుట).
(ఎవడు సర్వసంగపరిత్యాగము చేయునో, ఎవడు మహానుభావులను సేచించునో, ఎవడు మమకారమును (‘నాది’ యను భావమును) వదలివేయునో, అట్టివాడు దాట శక్యముగాని మాయ యను సంసారమును తరించును).
సంతో బ్రహ్మవిదః శాంతాః నౌః దృఢే నాప్సు మజ్జతాం ||“. (శ్రీమద్భాగవతం - 11 -26)
“జలే నిమజ్జతాం జనానాం స దృఢనౌ కేవ అస్మిన్ భయంకరే సంసార సాగరే నిమజ్జోన్మజ్జతాం మనుష్యాణాం బ్రహ్మవిదిః శాంత చిత్తాః సంతో జనా ఏవ పరమాశ్రయాః సంతః”.
(నీటిలో మునుగుచు తేలుచునుండు జనులకు దృఢమైన పడవవలె భయంకరమైన ఈ సంసారసాగరమందు మునుగుచు తేలుచునుండు మనుష్యులకు బ్రహ్మజ్ఞానులు శాంతచిత్తులు అయిన సత్పురుషులే ఆశ్రయము).
(కాళ్ళతోను చేతులతోను నీళ్ళను తోసుకొనుచు వెళ్ళు వాడు కొసకు చేరుకొనును - నీటిని ఈ రీతిగా తోసుకొనుట ఎప్పుడు మానివేయునో అప్పుడే జలములో మునిగిపోవును. ఆ ప్రకారముగానే గొప్ప భయమును కలుగచేయు నదియును, దాటశక్యముకానిదియు మాయా నదియు నగు సంసారమును ఎవరు దాటకోరునో వారు అహంకారము, విషయాసక్తి అను జలమును నిరంతరము (ఎల్లపుడు) త్రోసివేయుచుండవలెను. అహంకారాసక్తియను జలము చేతనే ఈ సంసార సముద్రము నిండియున్నది. ఈ అహంకారమును ఆసక్తిని ఎవడు తనకు దూరముగా నుంచలేడో - వీటిని వదలివేయుటకు ఇష్టపడడో అట్టివాడు ఈ మాయా నదియగు సంసారజలములో రమించుచు పాతాళమునకు మునిగిపోవును. అందుచేత సంగము వదలివేయవలెను - దేనియందును ఆసక్తి కలిగియుండ కూడదు. సత్పురుషులను సేవించువారికి వారి స్వంత బలముచేత ఈ సంసార జలమును తరించుట జరగదు. కాని అట్టి సత్పురుషుల దయ యనెడి పడవను ఎక్కుటవలన ఆయాసము లేకుండగనే దాట కలుగును. అందుచేతనే దేవర్షి అయిన నారదుడు మహానుభావులగు సత్పురుషుల సేవ చేయవలసినదని ఆదేశించెను -
(ఆత్మను తెలుసుకొనినవాడు - ఆత్మజ్ఞానము కలవాడు - శోకమును (సంసారమువలన కలుగు శోకమును) తరించును - దాట కలుగును - “జ్ఞానేనైవతు కైవల్యం” (జ్ఞానము చేతనే - బ్రహ్మజ్ఞానము - కలుగుట చేతనే మోక్షము - సంసారము వదలిపోవుట - అని చెప్పబడినది).
(ఆత్మయొక్క యదార్థ జ్ఞానం వలననే సకల సంసారనర్థములు నివృతి యగును -)
“నాసాగ్ర దర్శినో భ్రూమధ్యే జ్యోతిర్దృశ్యతే - సచ్చిదానందస్య సర్వ వ్యాపకత్వేన చక్షుర్మునో వికల్పిత తేజః కూటరూపత్వేన స్వభజతి. భక్త పటల స్వాతిరిక్తా స్తిత్వలక్షణ సంసార సాగర సంతారణాత్ తారకత్వం - వస్తుతః స్వమాత్రతయా బృంహణాత్ తారకం బ్రహ్మ ఇతి వ్యపదిశ్యతే.”
(కనుబొమల మధ్యమందు సచ్చిదానంద తేజస్సు కూటరూపముగానున్నతారక బ్రహ్మ)
(నాసాగ్రమందు దృష్టినుంచువారికి కనుబొమల మధ్యమందు జ్యోతి కనబడును - సచ్చిదానందుడగు పరబ్రహ్మ అన్నింటియందును వ్యాపించియుండువాడగుటచేత కంటికి మనస్సునకు కల్పితమైన తేజస్సు కూటరూపములో కనబడును - భక్తులను సంసారసాగరమునుండి తరింపచేయునదగుటచేత తారకము - వస్తురూపములో స్వమాత్రముగనే వృద్ధి పొందునది, కనుక బ్రహ్మ - ఈ రెండును కలిసి తారకం బ్రహ్మ)
“యో వివిక్త స్థానే నివసతి, యే లౌకికాని బంధనాని సమున్మూలయతి, య స్త్రీన్ గుణాన్ అతీతో భవతి, తథాయో యోగక్షేమం పరిత్యజతి, స సంసారసాగరం తరతి”.
(ఎవడు నిర్జన ప్రదేశమున నివసించునో ఎవడు లోకమునకు సంబంధించిన బంధములను తెంచుకొనునో, ఎవడు సత్వరజస్తమములను మూడు గుణములకు అతీతుడగునో (వాటి ప్రభావమునకు మించినవాడగునో) ఎవడు యోగక్షేమములను వదలివేయునో, అట్టివాడు సంసారసాగరమును తరించును, దాటును, జనమరణములులేకుండునట్లు చేసుకొనును - ముక్తిని పొందును).
అంగనంగిభవదంగుళి ముద్రః కిం విచిత్ర మతర త్కపి రబ్ధిం || (శ్రీరామకర్ణామృతం - 4 - 77)
(పామరులైనను - అజ్ఞానులైనను - రామా! నీ నామము జపించునంతమాత్రమున జననమరణరూపమైన సంసారసముద్రమును తరించుచున్నారు - దాటుచున్నారు. అట్టి విషయములో నీ శరీరస్పర్శగలనీ వేలి ఉంగరము పట్టుకొని వెళ్ళినంతమాత్రమున హనుమంతుడు ప్రాకృత సముద్రమును దాటుట ఒక విచిత్రమా?)
(సంసారమను మహాసముద్రమువలన కలుగు భయమును పోగొట్టునట్టి విశ్వమంత్రము - శ్రీరామమంత్రము)
(శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము - 3 - 9 - 297)
(శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము - 7 - 9 - 356)
గాధల్ మాధవశేముషీతరణి సాంగత్యంబునం గాక, దు
ర్మేధన్ దాటగ వచ్చునే సుతవధూమనోగ్ర వాంఛా మద
క్రోధోల్లోల విశాక సంశృతి మహా ఘోరామితాంభోనిధిన్“. (శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవరము - 7 - 5 - 183)
ధన పశు పుత్ర మిత్ర వనితా తతిపై దగులంబు మాని న
న్ననఘని విశ్వతోముఖ ననన్యగతిన్ భజియించెనేని, వా
నిని ఘన మృత్యురూప భవనీరధినే దరియింప జేయుదున్“. (శ్రీమహాభాగవతము - 3 - 25 - 876)
(శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము - 5 - 1 -)
mōkṣaprāpti.
“vēdāṃtārtha vicārēṇa jāyatē jñānamuttamaṃ |
tēnātyaṃtika saṃsāra duḥkhanāśō bhavatyanu ||“. (vivēkacūḍāmaṇi)
(upaniṣattulalōni arthamunu bāgugā vicāriṃcuṭacēta uttama jñānamu - brahmajñānamu kalugunu - dānivalana saṃsāraduḥkhamu naśiṃcunu)
(jananamu, maraṇamu modalagu vāṭitō kūḍiyuṃḍu saṃsāramunu tariṃcuṭa - anagā, dāni āvala oḍḍu cēruṭa janamaraṇamulu lēkuṃḍunaṭlu cēsukonuṭa - muktinoṃduṭa).
(evaḍu sarvasaṃgaparityāgamu cēyunō, evaḍu mahānubhāvulanu sēciṃcunō, evaḍu mamakāramunu (‘nādi’ yanu bhāvamunu) vadalivēyunō, aṭṭivāḍu dāṭa śakyamugāni māya yanu saṃsāramunu tariṃcunu).
saṃtō brahmavidaḥ śāṃtāḥ nauḥ dṛḍhē nāpsu majjatāṃ ||“. (śrīmadbhāgavataṃ - 11 -26)
“jalē nimajjatāṃ janānāṃ sa dṛḍhanau kēva asmin bhayaṃkarē saṃsāra sāgarē nimajjōnmajjatāṃ manuṣyāṇāṃ brahmavidiḥ śāṃta cittāḥ saṃtō janā ēva paramāśrayāḥ saṃtaḥ”.
(nīṭilō munugucu tēlucunuṃḍu janulaku dṛḍhamaina paḍavavale bhayaṃkaramaina ī saṃsārasāgaramaṃdu munugucu tēlucunuṃḍu manuṣyulaku brahmajñānulu śāṃtacittulu ayina satpuruṣulē āśrayamu).
(kāḷḷatōnu cētulatōnu nīḷḷanu tōsukonucu veḷḷu vāḍu kosaku cērukonunu - nīṭini ī rītigā tōsukonuṭa eppuḍu mānivēyunō appuḍē jalamulō munigipōvunu. ā prakāramugānē goppa bhayamunu kalugacēyu nadiyunu, dāṭaśakyamukānidiyu māyā nadiyu nagu saṃsāramunu evaru dāṭakōrunō vāru ahaṃkāramu, viṣayāsakti anu jalamunu niraṃtaramu (ellapuḍu) trōsivēyucuṃḍavalenu. ahaṃkārāsaktiyanu jalamu cētanē ī saṃsāra samudramu niṃḍiyunnadi. ī ahaṃkāramunu āsaktini evaḍu tanaku dūramugā nuṃcalēḍō - vīṭini vadalivēyuṭaku iṣṭapaḍaḍō aṭṭivāḍu ī māyā nadiyagu saṃsārajalamulō ramiṃcucu pātāḷamunaku munigipōvunu. aṃducēta saṃgamu vadalivēyavalenu - dēniyaṃdunu āsakti kaligiyuṃḍa kūḍadu. satpuruṣulanu sēviṃcuvāriki vāri svaṃta balamucēta ī saṃsāra jalamunu tariṃcuṭa jaragadu. kāni aṭṭi satpuruṣula daya yaneḍi paḍavanu ekkuṭavalana āyāsamu lēkuṃḍaganē dāṭa kalugunu. aṃducētanē dēvarṣi ayina nāraduḍu mahānubhāvulagu satpuruṣula sēva cēyavalasinadani ādēśiṃcenu -
(ātmanu telusukoninavāḍu - ātmajñānamu kalavāḍu - śōkamunu (saṃsāramuvalana kalugu śōkamunu) tariṃcunu - dāṭa kalugunu - “jñānēnaivatu kaivalyaṃ” (jñānamu cētanē - brahmajñānamu - kaluguṭa cētanē mōkṣamu - saṃsāramu vadalipōvuṭa - ani ceppabaḍinadi).
(ātmayokka yadārtha jñānaṃ valananē sakala saṃsāranarthamulu nivṛti yagunu -)
“nāsāgra darśinō bhrūmadhyē jyōtirdṛśyatē - saccidānaṃdasya sarva vyāpakatvēna cakṣurmunō vikalpita tējaḥ kūṭarūpatvēna svabhajati. bhakta paṭala svātiriktā stitvalakṣaṇa saṃsāra sāgara saṃtāraṇāt tārakatvaṃ - vastutaḥ svamātratayā bṛṃhaṇāt tārakaṃ brahma iti vyapadiśyatē.”
(kanubomala madhyamaṃdu saccidānaṃda tējassu kūṭarūpamugānunnatāraka brahma)
(nāsāgramaṃdu dṛṣṭinuṃcuvāriki kanubomala madhyamaṃdu jyōti kanabaḍunu - saccidānaṃduḍagu parabrahma anniṃṭiyaṃdunu vyāpiṃciyuṃḍuvāḍaguṭacēta kaṃṭiki manassunaku kalpitamaina tējassu kūṭarūpamulō kanabaḍunu - bhaktulanu saṃsārasāgaramunuṃḍi tariṃpacēyunadaguṭacēta tārakamu - vasturūpamulō svamātramuganē vṛddhi poṃdunadi, kanuka brahma - ī reṃḍunu kalisi tārakaṃ brahma)
“yō vivikta sthānē nivasati, yē laukikāni baṃdhanāni samunmūlayati, ya strīn guṇān atītō bhavati, tathāyō yōgakṣēmaṃ parityajati, sa saṃsārasāgaraṃ tarati”.
(evaḍu nirjana pradēśamuna nivasiṃcunō evaḍu lōkamunaku saṃbaṃdhiṃcina baṃdhamulanu teṃcukonunō, evaḍu satvarajastamamulanu mūḍu guṇamulaku atītuḍagunō (vāṭi prabhāvamunaku miṃcinavāḍagunō) evaḍu yōgakṣēmamulanu vadalivēyunō, aṭṭivāḍu saṃsārasāgaramunu tariṃcunu, dāṭunu, janamaraṇamululēkuṃḍunaṭlu cēsukonunu - muktini poṃdunu).
aṃganaṃgibhavadaṃguḷi mudraḥ kiṃ vicitra matara tkapi rabdhiṃ || (śrīrāmakarṇāmṛtaṃ - 4 - 77)
(pāmarulainanu - ajñānulainanu - rāmā! nī nāmamu japiṃcunaṃtamātramuna jananamaraṇarūpamaina saṃsārasamudramunu tariṃcucunnāru - dāṭucunnāru. aṭṭi viṣayamulō nī śarīrasparśagalanī vēli uṃgaramu paṭṭukoni veḷḷinaṃtamātramuna hanumaṃtuḍu prākṛta samudramunu dāṭuṭa oka vicitramā?)
(saṃsāramanu mahāsamudramuvalana kalugu bhayamunu pōgoṭṭunaṭṭi viśvamaṃtramu - śrīrāmamaṃtramu)
(śrīmadāṃdhramahābhāgavatamu - 3 - 9 - 297)
(śrīmadāṃdhramahābhāgavatamu - 7 - 9 - 356)
gādhal mādhavaśēmuṣītaraṇi sāṃgatyaṃbunaṃ gāka, du
rmēdhan dāṭaga vaccunē sutavadhūmanōgra vāṃchā mada
krōdhōllōla viśāka saṃśṛti mahā ghōrāmitāṃbhōnidhin”. (śrīmadāṃdhramahābhāgavaramu - 7 - 5 - 183)
dhana paśu putra mitra vanitā tatipai dagulaṃbu māni na
nnanaghani viśvatōmukha nananyagatin bhajiyiṃcenēni, vā
nini ghana mṛtyurūpa bhavanīradhinē dariyiṃpa jēyudun”. (śrīmahābhāgavatamu - 3 - 25 - 876)
(śrīmadāṃdhramahābhāgavatamu - 5 - 1 -)
English translation not yet available for this entry. Let us know if you'd like to help.
Questions, corrections, or memories about the manuscript — messages go directly to the family. Your message is not shown publicly, and the family's email address stays private.